Blog

Su canarinu de su rettore

26.10.2015 17:06

Su canarinu de su rettore

Su burriccu chi tenet su rettore

non meritat sa fama de molente,

est a corrinos che un'accidente,

invidio su sou bonumore.

Cantende su manzanu in "la maggiore"

no est nudda a su mere differente,

parent bessidos
de tott'una brente,

differenziant solu in su colore.

Tott'un'idea e differente lana:

unu a sa mola, s'atteru a sa missa.

In ue b'hat paghe ponent avvolottu,

ma si su pegus giughiat suttana

pìùs d'una tabaccona priorissa

diat a narrer: «Custu sì ch'est dottu!».


Peppinu Mereu


—————

Solferino!

26.10.2015 17:05

Solferino!

«Ebbè, come la va, signor Francesco?»

nesit Pedru passend'in su camminu,

«semus a s'orizzont' 'e su destinu:

vieni figlioccio che prendiamo il fresco.

Ti voglio raccontar, se ci riesco,

comente fìt sa gherr'a Solfennu,

si no pregunt'a frade meu Peppinu

come fuggì l'esercito tedesco.

La notte che ci avevano attaccati

zunchiavano le balle sulla testa

come fanno i calleddi appena nati.

 

C'era un calore che nel mio termometro

il mercurio bolliva, e la tempesta

del fuoco si sentiva ad un centometro».


Peppinu Mereu

 


—————

S'ambulante tonaresu

26.10.2015 17:03

S'ambulante tonaresu

Cun d'unu cadditteddu feu e lanzu

sa vida tua a istentu la trazas;

da'una 'idda a s'attera viazas,

faghes Pasca e Nadale in logu istranzu.

A caldu e frittu girende t'iscazas

pro chimbe o ses iscudos de 'alanzu,

dae s'incassu de sett'otto sonazas

chi malamente pagant'unu pranzu.

Sempre ramingu senza tenner pasu,

de una 'idda a s'attera t'ifferis

aboghinende inue tottu colas:

«Discos nobos pro fagher su casu

e chie leat truddas e tazeris

e palias de forru e de arzolas!».


Peppinu Mereu


—————

Galusé

26.10.2015 17:01

Galusé

A
Lia Pulix Scano

Io son probatica

Fonte novella

Propizia ai fegati

E alle budella.

Giusti

Gentile signorina,

chi cal'abe a sas ros' a mie 'olas,

umil'e peregrina

bundo tra sos fiores e nucciolas;

so frisca e cristallina,

si t'abbascias a mie ti consolas.

A su cantaru meu

fritti sas laras, ca nd'has ingranzeu.

Deo, bundanziosa,

so fentomada tra funtanas raras,

cun tottus amurosa,

so dispensera de sas abbas giaras:

s'est chi nde ses bramosa

a mie fritt'un'istante sas laras.

Si gustas abbas mias

des isclamare: «Beneitta sias!».

Chi frisch'e pura sia

l'ischit Cabu 'e Susu e Campidanu.

A sa friscura mia

benint sididos dae su pianu;

cun d'un'istill'ebbia

s'esser malaìdu torro sanu.

Dae lontan'in s'istiu

tottus bramant su meu murmuriu.

Eo so Galusé,

logu delissiosu de incantu,

fìrm'inoghe su pè,

o passizzeri, cust'est logu santu:

deo cunfid'in te,

zelt'has accurrer a mi dare vantu,

cun bellas cumpagnias,

a t'infriscare de sas abbas mias.

Umil' in custa rocca

mai de murmurar' happo zessadu,

bentu fritt'e fiocca

hana sas venas mias astragadu,

mai però sa brocca

hat su nettare sou ismentigadu;

pedidu m'hat continu

sos bundantes umores c'happo in sinu.

Ancoras o' in die

non mi mancant dulzuras e bisittas.

Tottus current a mie,

e si consolant de sas abbas frittas,

e deo, rie rie,

cuntento broccas mannas e brocchittas.

Dae custas
frittas venas

sempere
partint sas broccas pienas.

A
cust'abba, sididas,

sunt bennìdas
donosas virginellas,

a mie sunt
bennìdas

bajanas de
Sardigna sas pius bellas;

tottas si sunt frittidas

a mi fagher onore. Pastorellas,

signorinas e damas,

de me cuntentas, nd'hant contadu famas

Dae logos istranzos

bennìdu b'hat dottissimas persones,

e in festas e pranzos

cottu b'hana crabittos e anzones,

e mandigos liccanzos:

puddas, porcheddos, pisch' e maccarrones.

In custas
abbas puras

hant
ismaltidu zelebres cotturas.

Tottus hant
divertidu

ismentighende dogni cuntierra,

preideros happ'idu

cottos, cantend' a sonu 'e chiterra;

anzis nd'happ'assistidu

beatamente istrampadod in terra,

in brazzos d'una vera,

solenne, reverenda imbreaghera.

Inoghe sa tristura

morit, e torrat s'animu serenu.

Sa sogra cun sa nura

in custas abbas lassant su velenu,

anzis si dana cura

de lassare s'immina in su terrenu,

c'hant fattu s'angallitta

unidas a pedirem' abba fritta.

Tottus sunt
uguales,

inoghe
nemos vantat sos blasones.

Baculos pastorales

s'aunint a ispadas e bastones.

Tottos parent fedales

sas bezzas cun sas giovanas persones,

bezzones e battias

torrant piseddos a sas abbas mias.

Odios e affectos

in me hant imprentadu sos ch'hant bidu,

ma deo sos secretos

happo gelosamente custoidu,

ca non sunt indiscretos

sos umores ch'in vid'happo sumidu.

E narrer ch'isco cosas

chi parent finas meravigliosas!

Frisca, bundant'e pura,

cantas festas happ'idu, e cantu giogu;

basos dados a fura,

toccos de man'e miradas de fogu.

Happ'intesu sa giura

de s'amant' a s'amada; in custu logu,

tra cantos e festinos,

nappo bidu... una fila de puntinos.

De' happo 'idu bettas

benner de nott'a' custu logu santu,

crabolas in palettas

de fagher meravigli' e ispantu,

e ateras suggettas

incarazzadas de nieddu mantu:

cuddas pius
santiccas

s'ant
bagnadu sas laras tantu siccas.

De'
happ'intesu cosas

chi a las
narrer non parent costadas.

Zetras
armoniosas

fruscios de
contrabband'e muiladas;

umbras
misteriosas

fattu
ball'ant segundu sas sonadas,

e ateras cosas puru,

chi no happ'idu pro esser iscuru.

Bajanas samunende

intendo criticar' ogni persone,

sas tales critichende

su mal'anzenu l'ischint a cantone:

una s'est lamentende

chi l'ant male pesadu su sabone,

un'ater'a dovere

criticat sas camijas de su mere.

Mi vantant sos duttores

vera recepta de sa gent'istittica,

a sos meos umores

benid' a si purgare sa Politica.

Musseres e segnores,

a s'ora de su votu tantu critica,

inoghe, saturnale,

dànt su famosu pranzu elettorale.

Tando sos maccarrones

morint in buccas dottas e famidas,

misciados a sermones

e a bellas promissas non cumpridas.

Cantas discussiones

galu vivas in me sunt imprimidas!

Ma de tantas paraulas

nd'happ'incunzadu? Unu saccu 'e faulas.

A sas friscuras mias

benint a fagher paghe sos contrarios.

Diversas rettilias,

preides, polizzottos, cummissarios

e nobiles ispias,

inoghe si dànt festas e isvarios.

Inoghe su delittu

fatt'hat cun giustissia s'ojttu.

Inoghe s'allegria

mai si ponet abidos de dolu.

Intes'happ'a Pipia

cantend'a zirfa cun su russignolu;

sa suav'armonia

de cussas boghes m'hat dadu consolu.

A sos cantigos graves

rispost'happo cun murmuros suaves.

Un'epoca beniat

unu giovanu pallid'e ramasu,

inoghe invocaiat

sas noe virginellas de Parnasu:

afflittu pianghiat,

e mentres chi m'imprimiat unu basu,

misciaiat
amaras

lagrimas a
sas mias abbas giaras.

Fit
affligidu tantu

chi li naia su misteriosu,

flebile unu cantu,

in laras l'intendia dolorosu.

Com'in su campusantu

creo chi dormat s'ultimu riposu.

Non pius b'est bennìdu,

nè una cara novella nd'happ'ischidu.

Ischire nde cheria:

galu l'happo costant'in s'intellettu,

prit'una poesia

m'hat iscrittu gentil'e cun affettu;

servidemi de ghia

s'a cas'est galu vivu su suggettu.

Nadel'o signorinas

chi torret a' custas abbas cristallinas.

Si mai l'hazis bidu,

breve nde tatto sa biografia;

est pallidu, bestidu

a pannos tristos de malinconia,

mesu test'ispilidu,

in laras si l'annottat s'angustia:

est debile de fìsicu,

camminat a istentu, paret tisicu.

Bizzarr'est e selvaticu,

paret un'isciareu 'estid'a pannos:

né bellu né simpaticu,

cumparit bezz'e hat vintichimbannos,

in sa fronte: «Viaticu»

giughet iscritt'a caratteres mannos:

distint'est sa persone

sorr'a s'inseparabile bastone.

S'a casu l'incontrades

in s'umanu consorziu vivente,

de coro li pregades

chi mi fettat bisitta prontamente,

anzi li consizades

chi torret prestu allegramente;

nadeli chi Fulana

est torrad'amuros' a sa funtana.

O bellas zittadinas,

lassade sas gazzosas e limones:

cussas sunt
meighinas

de chie
giughet frazigos pulmones,

si custas cristallinas

abbas bidides vivides ruzones,

sanas coment'e dindos,

e chi s'impicchent a sos tamarindos.

E tue, imbreagone

chi giughes in sa 'ula sa siccagna,

e cottu su pulmone,

cun sa test'attondada de migragna;

su bin'in su pistone

lass'e ben'a inogh'a sa muntagna

e curad'in sas veras

abbas friscas - istud'imbreagheras.

Tue o Lia cara,

de custu logu des esser sa prama,

che a' cust'abba, giara

cunservadi onorad' a babb'e mama:

fentomada pro rara

in virtudes, belles' onor'e fama.

Chelzo chi s'abba mia

potat narrer: «So pura che a Lia».

Como benis a mie

senz'algunu penseri, ses minore:

gentil' e rie rie,

bestida 'e pures' e de candore,

goi pur' unu die

benzas in cumpagnia de s'amore.

Su die, o Lia cara,

m'has agattare pius frisca e giara.

De coro su disizu

happo chi siast mia fittiana:

rosa ses, cun su lizu

ben' a inoghe donosa e galana,

s'intemeradu chizu

cunserva sorrident' a sa funtana,

c'hat happidu sa fama

de haer cumbidad a babb' e mama.

De sa pur' abba mia

ben'e leande cun devossione:

la giughes a cresia,

li faghes dare benedissione;

pro chi servat, o Lia,

cando chi su preide s'unione

suggellat, de su coro

chi t'amat, a su tou, o rosa d'oro.

Tonara-Galusè,
marzo 1897.


Peppinu Mereu



—————

Addio a Nuoro

26.10.2015 16:59

Addio a Nuoro

A
Gavinangela C...

Terra fort'e gentile, custu cantu

est su saludu chi non t'happo dadu

in s'attu chi partinde, su piantu

cuss'estremu consolu mi hat negadu,

Cale orfanu fizu, isconsoladu

passo sas dies, cun su coro affrantu,

suspirend'a Nuoro, profumadu

jardinu d'una rosa c'amo tantu.

S'anim'est temperad'a su dolore,

ma non si calmat su coro, mischinu,

c'hat perdidu s'amabile fìore.

Si torro pro fortun'a su jardinu

nde sego cussa rosa de amore,

e mi l'assento sorridente in sinu.

Cagliari, settembre 1893.


Peppinu Mereu


—————

A su tianesu

26.10.2015 16:56

A su tianesu

Prîte mi naras chi non so de
notu,

chi non conosco chi ses
tianesu?

Una 'olta una 'entre m'hazis cottu,

b'happo accatadu unu pettine
in mesu.

Benit Curreli e nde fuliat
tottu,

sas boghes s'intendian dae tesu.

Peppeddu Noli e Chiccangelu
Puddu

S'hana pappadu fina su cruccuddu.


Peppinu Mereu


—————

A Tonara

26.10.2015 16:55

A Tonara

O gentile Tonara,

terra de musas, santa e beneitta,

Patria mia cara,

cand'est chi b'happ'a benner in bisitta?

E m'has a dare sa jara

abba de Croccoledda tantu fritta?

A cando
'ider sas nies,

sas c'happo
appettigadu ateras dies?

Ah dura lontananzia!

a sa chi m'hat sa sorte cundennadu.

Mi 'enit s'arregordanzia

de unu tempus ispensieradu,

s'onesta comunanzia

de amigos chi happo abbandonadu;

mi torrat a sa mente

unu tempus passadu allegramente.

A' cussu pensamentu

già' m'abbizo de cantu happo perdìdu,

e vivo cun lamentu

che puzzone ch'est foras dae nidu;

proende un'isgumentu

chi mai happo proadu ne sentìdu.

Su pensamentu 'olat

a tie, terra gentile, e si consolat.

Bellas, seguras roccas,

chi frittas dades abbas cristallinas;

filende, cun sas broccas

in testa, bos bisittant sas femminas.

Abbas chi sas piccioccas

isprigant da chi sas laras purpurinas

frittint pro gustare

su nettare chi ridend'andat a mare.

Majestosas
muntagnas

fìzas de su
canudu Gennargentu,

ch'in sas
virdes campagnas

sas nucciolas
bos faghent ornamentu;

seculares castagnas,

chi supervas halzades a su bentu

virdes ramos umbrosos,

dulche nidu de cantos pibiosos.

Semper bos sogno, vanu

però est custu sognu, it'amalgura!

Deo bos so lontanu,

in brazzos a sa mia disaura;

sent'in cor'un'arcanu

sensu, si penso sol'a sa dulzura

chi unu tempus godia,

torrat trista s'allegra musa mia.

Cando chi a sa mente

cunzedo liberament'in te pensare,

o Patria, prepotente

mi sento su bisonz' 'e suspirare,

e una lagrim'ardente

mai faghet a mancu de bagnare

sas siccas
laras mias,

bramosas
solu de abbas natias.

Tue Tonara, vantas

gentil'e profumadu su terrenu,

in issu riccas piantas

c'amorant de su chelu su serenu;

magnetizzas, incantas.

Pares una viola indun'amenu

giardinu de incantu:

eo m'inchino pro te, ses logu santu.

Si d'esser Cab' 'e Susu

non tenes sa pretesa macca e vana,

tue vantas su fusu

onestu fìlador' 'e bona lana;

tantu nde faghes usu

chi meritas sa fama chi ti dana,

d'esser'industriosa,

povera ma onorad'in dogni cosa.

Pro turrones famada,

de sa Sardign'in sas primas fieras,

faghes front'a Pattada.

Cando moves a festas furisteras

andas accumpagnada

dae sas fentomadas caffetteras,

chi totta nott'in pè

dispensant a sos festantes su caffè,

Dogni ann'in beranu

ti mudas, ricca, d'ervas e fiores,

dae su Campidanu

torrant in sin'a tie sos pastores,

tando ses fittianu

dulche nidu de festas e amores,

e tue, gentile, ispricas

su gosu tou in cantos e musìcas.

Ite fest'ite briu!

Ses dae sa bassura imbidiada;

sos caldos de s'istìu

Cagliari fuit, un'iscampagnada

si faghet a su riu

Pitzirimasa, inue sa cascada

dulchement'in
sos graves

crastos,
falat cun murmuros suaves.

De nott'in
sas carrellas

cando ridet sa Lun'in su lugore,

filant sas
pastorellas

e tessent
dulches divignos de amore:

sunt de Canente bellas

melodias, iscultat su pastore,

e dae sa muntagna

distinghet su salud' 'e sa cumpagna.

Canta, canta continu,

o Patria de Larent'e de Cappeddu;

de musas ses giardinu,

cara ses a Tomas'e Bacchiseddu;

t'allegrat Aostinu,

ca possidit bernescu su faeddu,

cun sa musa brullana

si mustrat dignu fiz' 'e Pepp'Egiana.

In s'attonzu s'anzone

si partit volunter'a terr'istranza,

su 'ent' 'e santu Simone

chi tenet fama timid'e metanza

nd'iscudet s'ischissone:

sa gioventude, collinde castanza,

in sa ricca foresta

tesset cantos de gioi'e de festa.

Sunt boghes de cuntentu,

trillos de puzzoneddu innamoradu;

liricas de Larentu

chi consolant su coro angustiadu.

Eolo turbolentu

non si mustrat pius, ma, incantadu,

si faghet volunteri

de gentiles profumos dispenseri.

Cando frittu bennalzu

ti mudat de sa sua biancura,

t'iscaldit su telalzu

tessinde s'onorada fìladura,

mentres su 'ervegalzu

t'approntat lana noa in pianura.

De cuss'onesta lana

nd'attestant sas calcheras de Tiana.

Sa tua gioventude

paret naschid'in terra nuoresa,

colores e salude

possidit e s'est unica in bellesa,

no est pro sa virtude

de sa capitta ruj'Osilesa,

belles'est naturale,

senza s'ingann' 'e s'artifissiale.

Parent
neulas fìntas

sas fizas
tuas, caras e dilettas,

chi sutta de sas chintas

mustran tesoros de formas perfettas,

e a su sinu astrintas

giughene de broccadu sas palettas;

cun s'insoro presenzia

provocant d'unu Giobbe sa passenzia.

Parent
madonninas

de Raffaell'in
sas famosas telas,

non sunt signorinas

chi si tinghent sas laras a bandelas,

ma sunt montaninas

bellas, friscas e sanas. Hant sas melas

provocantes
de sinu,

sutta su velu de candidu linu.

Issas
parent lizos,

biancas, bellas,
robustas e sanas;

mammas de sette fizos

cumparint chi ancora sunt bajanas.

Isfidant sos fastizos

de sa vida, e zeltas anzianas

faghent narrer a fama:

«Est pius bezza sa fiza de sa mama».

Ogni mente s'abbassat

gentile, pro ti fagher cumplimentu,

s'istranzu cando passat

dae te no nde restat discuntentu,

anzis cando ti lassat

provat in coro veru sentimentu:

a tottus est nodia

s'isquisita tua cortesia.

Ses ben'amministrada

de zente chi t'est dende bona ghia,

partidu no bi nd'ada

chi turbet in sinu tou s'armonia,

ca ti ses ribellada

un' 'orta contr'a s'antiga tirannia,

e da c'has dadu prou

de firmesa, ses fiorind'a nou.

Lughe noa ti ..........

........................................

........................................

.......................s'inquisizione

........................................

........................................

.................chimera

Epaminonda serena e severa.

O terra de dulzuras,

pro te so trist'e vivend'in regiru,

dae custas bassuras

riverente ti mand'unu suspiru;

in tantas amalguras,

disizosu de te, in su zeffìru

de su ridente abrile,

ti faeddo de me terra gentile.

In custu logu insanu

de umbras virdes mai mi ristoro,

unu sole africanu,

tintul'e ispinosu fìgumoro:

un'immensu pianu,

si cheres bellu in sas ispigas d'oro,

ma in su fangu sas ranas

narant chi
sas aèras no sunt sanas.

Sa bella gioventude,

si naschidu bi nd'hat, ha fattu pasu,

mancantes
de salude

sunt sas
bajanas a color' 'e casu:

si perdet sa virtude,

sa poesi'a pedir'unu basu:

sos omines isculzos,

cambi pilosos peus de sos ulzos.

Cara Patria mia,

assumancu b'has abba cristallina,

inogh'est porcheria

chi frazigat e pudit s'istentina:

pro unu ticch'ebbia

chi si nde buffat bi cheret sa china.

Sunt abbas malaittas,

chi faghent fìnas a segar'a fittas.

In tanta pestilenza

de'a su versu libero sas alas,

fuo cun frequenzia

boes errantes, de ideas malas,

chi faghent riverenzia

ch'est su matess'a narrer: «Torr'in palas».

In su trist'and'e torru

si proat su sabore c'hat su corru.

O versu, a dogni costu

ti chelz'in bidd'andamus a inie,

custu no est su postu,

in custu fangu non sutterr'a tie:

deo mi so propostu

de t' 'ider galu cattighende nie.

Ti chelz'in terras sanas,

no inoghe cantende cun sas ranas.

X, aprile 189 ...


Peppinu Mereu


—————

Il nome di Spasulè o Hispasulè

26.10.2015 16:53

Il nome di Spasulè o Hispasulè

potrebbe derivare dal semitico, come altri nomi di località sarde tra le quali Karel,Nora, Esolkim, Magomadas:

il nome potrebbe ricollegarsi al semitico Hispa-nia

"terra nascosta" o "terra dei tesori nascosti",

 in evidente allusione alle miniere della Betica.

—————

RICERCHE ONOMASTICHE SUL SARDO : DEFINIZIONI DELLA PAROLA "SOPRANNOME"

26.10.2015 16:40

RICERCHE ONOMASTICHE SUL SARDO

DEFINIZIONI DELLA PAROLA   "SOPRANNOME"

LOCALITA'                                       DEFINIZIONE                         

TONARA                                            PARALUMENE                  

SORGONO                                         PARALUMENE                                                   

ATZARA                                            PARALUMENE                       

POZZOMAGGIORE                              PARALUMENE                        

TRESNURAGHES                                PARALUMENE                        

BORORE                                            PARALUMENE                        

MACOMER                                         PARALUMENE                        

DUALCHI                                           PARALUMENE                      

L'Area della Barbagia Centrale di Belvì, (Tonara,
Tiana) con il vicino Mandrolisai (Sorgono, Atzara), definiscono il termine
soprannome con accezione logudorese centrale, presente anche nell'area del
Margine - Meilogu e rilevata per i centri di Macomer, Borore, Pozzomaggiore,
Tresnuraghes e Dualchi

 

TIANA                                                 ADDITZU termine piu recente

                                                          PARALUMENE antico non piu usato

AUSTIS                                               ADDITZU                                

BORTIGALI                                          ADDITZU                             

OVODDA                                              DITZU                                     

                                                          PROERZU        soprannome collettivo

CUGLIERI                                            PARALUMENE    attestazione antica

                                                          DITZU         oggi largamente utilizzato

L'area del Mandrolisai al confine con la Barbagia di llolai (Tiana, Austis, Ovodda) utilizza la variante "Ditzu" o "Additzu"
presente anche in Campidanese con il suono intervocalico -c- tipico del
Campidanese; Tiana conosce due esiti: oltre "Ditzu" anche "Paralumene" come per utto il Mandrolisai; questo termine "Additzu-Ditzu" si incunea fino al
Marghine - Sa Costera rilevando l'uso a Bortigali e fino al Montiferru con
l'etimo di Cuglieri

OLZAI                                                  PARANUMENE antico             

                                                           PRO'ENTU                         

                                                           Approentare soprannominare)

                                                           Paranumene i utilizza per soprannome collettivo

FONNI                                                 PARALUMENE O NUMENE     

                                                           oggi viene sato PROERGIU  piu recente

MAMOIADA                                          PRO'ERJU                             

GAVOI                                                 PRO'ERZU                             

OLLOLAI                                              PRO'ERZU                              

LODINE                                               PRO'ERZU                            

                                                          

L'area della Barbagia di Ollolai come il vicino Mandrolisai utilizza Proerzu-Proergiu-Proerju o aramente Paranumene-Paralumene

MEANA SARDO                                  PARANOMENE                                   

SOLARUSSA                                      PARANOMINI                          

BUSACHI                                          PARANUMENE                       

L'area marginale del Mandrolisai al confine col Campidanese (Meana Sardo), l'area del Barigadu inferiore con l'attestazione di Busachi e il Campidano di Milis (Solarussa) hanno accezioni logudoresi talvolta rese in campidanese

DESULO                                             ISTIVIGNU                  

NORBELLO                                         ISTIVINZU                   

SEDINI                                              ISTIVIGNU                   

Curiosa l'etimologia di Desulo dove troviamo "Istivignu", il quale termine ha corrispondenza a Tonara, vista la vicinanza dei due centri montani, dove però il significato di tale termine non corrisponde all'accezione soprannome, bensì a "sonetto amoroso, filastrocca canzonatoria, rima poetica o cantata in satira burlesca"

Ritroviamo tale termine nell'area del Gulicer con Norbello e nella Romangia vicino Sassari con Sedini   

BELVI'                                                 DICIU                                      

ARITZO                                               DICIU                                      

GONNESA-BACU ABIS                           DICIU                                      

GADONI                                              PARADICIU                             

L'area della Barbagia di Belvì conosce "Diciu" essendo area marginale del Campidanese ( Aritzo, Belvì con intrusioni a Desulo dove riscontriamo anche Diciu nell'accezione di proverbio) come nell'altra area marginale campidanese il Sulcis, ad alta conservatività lessicale; curiosa l'etimologia di Gadoni con Paradiciu, incrocio tra Diciu e Paranomini

TETI                                                    PROEZU                                 

OTTANA                                               PROERZU                              

DORGALI                                             PROERZU                              

LULA                                                   PROEGLIU                              

ORUNE                                                PROEGLIU                              

L'area Barbaricina centrale (Teti, Ottana) Nuorese con Orune nonché l'area Baroniese con  Dorgali e Lula conosce "Proerzu-Proegliu" (che tradisce l'etimo
"proverbio")

ORTUERI                                             ATTACCIU    riferito in maniera dispregiativa

                                                          veniva utilizzato PARALUMENE

                                                          

Curiosa l'etimologia di Ortueri nel Mandrolisai con "Attacciu" differente dal resto della zona dove la località linguistica è ubicata: occorre procedere ad inchieste linguistiche nei vicini paesi del Barigadu (Neoneli, Ardauli)

OROTELLI                                            ZISTRI                         

NUORO                                               ZISTRU            

OLIENA                                               GISTRU 

L'area Nuorese centrale e i centri gravitanti attorno a Nuoro conoscono "Zistri" (che denota l'etimo "registro")

ORANI                                                 INGIURGIU                              

                                                           DICIU piu
antico riferito a proverbio o a modo di dire

SARULE                                              INGIURGIU e ISORDI O ISORDI

                                                         tra gli anziani attestato PARALUMENE

ONIFERI                                             INGIURGIU-DICIU                    


L'area dei paesi gravitanti a est di Nuoro conosce "Diciu" come nel Campidanese arcaico e nel Barbaricino di Belvì e il termine
"Ingiurgiu" e le sue varianti; il termine "Ignuliu-Ingiuriu" è stato
riscontrato a Tonara, centro montano ricco di singolarità lessicali per
denotare "offesa, rimprovero vivace"

SINISCOLA                                       ISTINZU o ISTIVINZU               

Curiosa l'etimologia della Baronia superiore con "Istinzu"  che
riconosce l'etimo Istivinzu

 

VILLAGRANDE STRISAILI                      PANISCIU                               

URZULEI                                             PANIGIU                                 

IERZU                                                 PARANIGLIU                           

LANUSEI                                             PARANIXIU                             

L'area Ogliastrina conserva "Panigiu, Panixiu
Panigliu, Paranixiu, Paranigliu" discostandosi dagli altri distretti
linguistici e creando un nucleo autonomo compatto di esiti

SEUI                                                   ANOMINGIU                          

ARBUS                                                ANOMINGIU                            

SAN SPERATE                                      ANOMINGIU                            

SIURGUS DONIGALA                            ANOMINGIU                            

VILLANOVATULO                                 ANOMINGIU                           

La Barbagia di Seulo - Sarcidano  e  il Bonurzoli - Arburese conosce la variante campidanese "Anomingiu", con un certo grado di conservatività lessicale

SINI                                                     NOMINGIU                              

MOGORO                                              NOMINGIU                              

MARRUBIU                                            NOMINGIU                             

TURRI                                                   NOMINGIU                              

SAN GIOVANNI SUERGIU                       NOMINGIU                              

Il Campidano di Oristano ha la variante Campidanese che si estende in tutta l'area meridionale dell'isola e anche nel Sulcis con San Giovanni Suergiu

CAGLIARI                                              ALLUMINGIU                           

ISILI                                                     ALLUMINGIU                           

DOLIANOVA                                           ALLUMINGIU                          

La variante di Cagliari diffusa nel sud dell'isola si incunea nel Parteolla, Trexenta e Sarcidano fino a raggiungere Isili e i centri limitrofi

A TONARA IL TERMINE SARDO PER DEFINIRE LA PAROLA SOPRANNOME E' PARALUMENE.

SU DITZU A TONARA E' LETTERALMENTE:UN MODO DI DIRE, UN PROVERBIO, OPPURE
SOPRANNOME IN SENSO LARGO. ESEMPIO.....ITE NARANT' A DITZU PO CUSTU? (COSA SI DICE PER CIO'?)

LA FONTE TOMASINA DEARCA, ANNI 90, MI DICE CHE SI USA DITZU PER MASCHERARE IL NOME PROPRIO DI COLUI CHE COMPIE O DICE QUALCOSA CHE NON DEVE ESSERE SCOPERTO.

ESEMPIO:....SU DITZU (INTESO COME SU TALE) HAT NAU CA.....(IL TAL DEI TALI HA
DETTO CHE...)

LA PAROLA CURIOSA UTILIZZATA A DESULO, CORRISPONDENTE A ISTIVIGNU, VIENE
UTILIZZATA A TONARA PER COMPOSIZIONE "CANZONATORIA" E ANCHE
"AMOROSA"


—————

CONTOS ANTIGOS e de FOGILE de TONARA

26.10.2015 16:36


CONTOS ANTIGOS e de FOGILE 


......Medas
nottes in s'ierru da chi tottus si tzetziant a furriu de su fogile is betzos
cumentaziant a narrere contos antigos. Tanno is pitzocheddos iscurtaiant,
paranno origa e a bortas timenno puru, po totu su chi lumenant is contadores:
animas malas, maschingannas, janeddas, peteneddas, tiaulos, mortos, boboares,
panas e majargias e  finas ischisorgios
attaccaos in logos a illargu de sa 'idda.

Unu
de custos contos naiat ca un'omine de Toneri, chi a paralumene ddi tzerriant
Tiu Brassolu,  timenno a nne ddi furare
totu su 'inare chi teniat postu a parte aiat fattu batero orgios mannos,
nn'aiat 'ettau totu su dinare aintro e ddos aiat carragiaos in Tracullau... ma a coa.....



......Un'ateru
contu naiat ca is Gianeddas chi abitaiant in Su Toni e crocaiant in sa lutta de
'Ucca 'e Tro' in i' nottes de lugore essiant a giru a tagios e ballaiant e
cantaiant. Ugiant is pilos longos finas a pes e canno si pettenant da' is pilos
calaiant soddos de oro. Unu pitzocu, ighiau male dae sa mamma, aiat pentzau de
nne furare una e de dd'attaccare in d-unu funnagu in Toneri po pedire a is
atteras 'inare po dda lassare iscappa. E deasi aiat fattu...



.......Invetzes
su contu de su Maschinganna naiat ca una notte cosa de pastores tonaresos, a
pustis chi nn'aiant accorrau crabas e brebes, fiant orrostinno petza in su
camminu, in d-unu fogu mannu chi pariat su foghillone de Sant'Antoni e Santu Trebestianu.
Tott'in d-una nn'at arribau batero omines acuguddaos e ddos ant fattos tzetzere
a pappare ma a cantu dd'anta bidu bene is pes si nne funt'agattaos ca...

S'urtimu
contu est unu contu desulesu e a su chi nant i' desulesos est unu fattu capitau
aberu. Est s'istoria de unu pitzocheddu de degh'annos chi canno aiant mortu su
babu si fut depiu accordare po faet su pastoreddu in sue Girgini.

Sa
notte de su 'Esperu de Pasca Manna aiat pentzau de ddi pedire a su mere de ddu
faet annare a bidda sa notte ca fut prus de tres meses chena torrare a domo sua
e chena biere sa mama e i' fradigeddos.

E
s'incras a mignanu gi fut torra in cuile.

Ma
su mere.....





CONTOS ANTIGOS


Is gianeddas de Su Toni.

Una
orta, dae ora meda, dae is orroccas de Su Toni, orroccas artas da inue si biet
tottu sa badde de s'Isca, s'intenniant sonos e 'oges melodiosas, chi nemos at
intenniu prusu. Pariant cantos, comente chi calecunu s'esset tzetziu,
incarannosi a b-ardiare sa idda de Tonara e d'esset cantau cuddas cantzones
armoniosas.

Pariat
una litania antiga, de cussas litanias chi non s'intennent prus, poite si vunti
perdias in in sa memoria passada de su tempus....

Su
contu narat ca cussas boges chi pariant de pigioneddos chi cantant in
beranu  fiant is boges de is gianeddas,
chi in'istade crocaiant in foras, in Su Pranu e in s'erru dromiant in sa lutta
de 'Ucca e Trò, a sutta de calencunu concale, o in sa domo de Martì fraigada in
s'orrocca tosta de quarzo, po s'acconcolare dae su frittu e dae su entu. Medas
narant ca ddos ant bidas currenno e ballannosi in notte de luna, in certas
nottes de lugore, cun is pilos in colore de oro longos fintzas a is pese.

Medas
nant ca is Gianas vunti mesu majargias e a segunnu sa die vunti malas o bonas:
e vunti piticas comente pipias ma assimigiant in su tottu a femminas.

Issas
cantanno, a su chi nat sa gente, milindrant is pastores cun cussos cantos chi a
bortas pariant alligros e armonios e ateras bortas tristos che i su prantu de
gente addolentia.

Is
crabas e i' brebes s'ammacchiant canno intendent cussos ahis e cussos ohis
tristos comente chi esseret cumprenniu ite siant, ma po narrere sa veridade
fortzis fut ebbia su sonu de su entu chi surbiaiat in pitzu de cussas orroccas
istrampadas a ddos faet a timere e a tremere.

Su
contu narat ca is Gianas costumaiant a si tzetzerent in cussas cadiras de
orroccas chi parent tronas de cresia a si pettenarent cussos pilos de oro.....
e comente si pettenaiant un'orroa de soddos de oro ne ddis  calaiat dae is pilos cara a sa bidda e nne
ingolliat is domos  in errios de
erricchesa.

Is
pastores e-i sa gente de Tonara paraiant is origas in i' nottes de lugore po
ddos intennnere cantanno, e in s'istade dae is biginaos de Toneri, Taliseri e
Arasulè, is pitzocos ddos mutianta narannoddis : "Inue seis gianas nostas de oro?".

Issas
pariat ca arresponniant a-i cussas mutidas, poite ddis cheliant bene a sa gente
de cussa idda allirga e traballante; de cussa 'idda bella che una perda
valorosa cun is crobettas imaradas una in pitzu e s'unu s'attera, cun is domos
in mesu de su boscu cracu...

Ma
una die, anztis una notte, de cuddas nottes mal'assortadas chi non nne ddu at
mancu arregodu, unu pastoreddu, ighiau dae sa mamma, chi fut mala e brussa, e
dae is sorres iscabessadas chi cheliant a s'erricchire collunanno cuddas Gianas
 sempere de bonu coro, aiat decidiu de
nne furare una, sa prus pitia de tottus, po pedire dinare a is atteras po
dd'iscappare, ca si pentzaiat, e tottus ddu pentzaiant, chi  is gianas teniant in is forreddos inue biviant
ischisorgios de 'inare mannos comente su monte de Ghenna e'Frores...

Su
pastore po cumentzare sa mala intragna, si fut appiccau in cussas orroccas
nieddas comente sa notte prus longa de s'ierru malu, po cricare de arribare in
pitzu, de conchinare sa giana, de nne dda furare, de dda serrare in d-unu
funnagu in d-una domo betza de Toneri e pedire a is ateras sorres po dda
lassare iscappa tottu is ischisosrgios chi teniant carragiaos in sa terra de
Martì e in Su Toni.......

A
su lugore de sa luna su pastore nne fut arrennessiu a agattare su camminu in
mesu de is orroccas po nn'arribare finas a su cucuru de cussu tremene
maladittu....

Arribau
a pitzu, pariat ca s'immortiginaiat de su chi haiat bidu.  

Is
gianas currenno in su logu paris, bellas comente su sole, si pettenaiant cussos
pilos de oro e su 'inare calaiat a orroas in su tremene artu, a isperrumu in
pitzu de is crobettas de Morù. Sa gente sa notte, una notte fritta de astrore
fut tottu ormia, pausannosi dae s'immarrimentu de una die intrea de traballu e
istrapatzos.

Su
pastoreddu aiat pentzau ca chi, lestru lestru, cun d'unu saccu aiat cumentzau a
ddos sighire a fura fraitzina canno is gianas prus mannas s'esserent fidadas
unu momentu ebbia issu nne aiat potziu furare sa prus pitia, chi fiat finas sa
prus bella de cussas fadas, bonas comente su mele...

E
deasi at fattu!

S'at
bettau su saccu lebiu a pala, cun a intro sa Gianedda prus pitia, sa prus bella
de totus... e lestru nn'est moviu cara a is domos de Toneri, cuntentu de nne
s'essere arrennessiu a nne dda furare e pentzanno ca dae sa die issu podiat
finas non traballare prus, poite cun totu cussu 'inare de su riscattu de is
gianas aiat a faet a su prus erriccu de Tonara e de tottu is biddas de furriu.

Is
Gianas derettu si nne fiant agattadas de su chi fu'sutzediu, ma istentatis su
pastore fut giai arribau a sa presone inue aiat decisu de cugnare a intro sa
giana...

Is
atteras gianas, disisperadas, aiant cumentzau a dda muttire... e a dda mutire
chenza intennere peruna resposta... Como fiant issas chi tzerriaiant: "Inue ses giana de oro, inue ses gianedda mia?"
Ma sa gianedda non ddos podiat arresponnere poite in cussa 'omo etza, cussos
muros grussos non faiant passare né sa 'oge né perunu ateru sonu dae foras...

Is
gianas tanno aiant giai pentzau de si vengare de sa idda chi ddos aiat traigìas...
"Maleittu siat custu logu po sempere...
tottus is pipios pitios chi morgianta derettu de famene e de patimentos... e
chi custa 'idda non connoscat prusu die 'ona..."

Comente
issas fianta nanno cussos foeddos, tottus cussos frastimos cumentzaiant a nne
calare aberu.

Is
pipios morianta de callentura e gremes e un' ierru longu degh'annos nn'haiat siccau
tottu  su logu. Sa gente aiat ispatzau is
prevvistas e fut patinno su famene. Finas is cantaros si fiant siccaos in tottu is
funtanas.

Pobera
giana serrada in palas de una trappa de cussa 'omo fritta in cussu funnagu
conculu, chentza prus podere currere in is nottes de lugura né biere su sole e
sa luna; cussa luna deasi bella chi ddi faiat lugere is pilos logos e a colore
'e oro...

E
su 'entu, su 'entu chi surbiaiat in cussas orroccas nieddas, pariat issu puru
inchietu... Pariat ca ugiat i' bruttos... Fortzis fut sa 'oge de is gianas chi
pragnenno mutiant sa gianedda furada... E pragniant... e pragniant... e su 'entu
fut sempere prus forte, semper prus forte fintzas a nne iscrobecare is domos,
e- i su nie semper prus artu, e-i su famene semper prus mannu...

Sa
'idda nne fut orrutta in miseria e pobertade, una miseria deasi non si fut mai
connota in sa 'idda de Tonara. A pustis de binnigh'annos, su pastore pentiu,
una orta chi sa mama si fut morta aiat detzidiu de nne liberare sa giana
incadenada...

Sa
Giana, mischinedda, si nne fiat giai iscretia... de cussa libertade chi fut
semper ibettanno... e comente s'est agattada libera, cun tottu sa fortza chi
ddi fut trobada  at cumentzau a 'olare e
erettu ne fut isparia  comente una nue
leada dae su 'entu, inghelada in s'iscuriu mutzigu de sa notte...

Ma
tanno is frastimos aiant cumentzau a tzessare... E erettu sa 'idda haiat
cumentzau a s'allirgare.

Ma
dae cussa die mal'assortada mai prus nemos aiat torrau a biere is gianas;
cussas gianas de bonu coro chi ballaiant in is nottes de lugore; iscaddadas no
nn'aiat torrau mancuna e nemos si ddos aiat bidas prus in su 'isu.

Oe
s'intennet su 'entu ebbia in cussas orroccas frittas e ammantadas de nie. Paret
de ddos intenner ancora, ma fortzis est un'arregodu ebbia de sa memoria
traitora chi sighit  nos si colunnare e
conchinare.

Is
gianas no ant a torrare mai... chi non in s'arregodu de is betzos de Tonara...

Issos
non nanta ca custu est unu contu, ma nanta ca estu unu fattu capitau aberu; una
orta da ora in bidda, canno is Gianas essiant in is nottes de lugore e su cantu
issoro nn'eniat cun-i su 'entu chi muilaiat in is orrocchiles de Su Toni.

Ebbia
su 'entu, s'intennet oe, in cussas orroccas frittas, ammantadas de nie...

                                                           

          





CONTOS ANTIGOS


Sa musca matzedda. 

Sa
gente manna de Tonara narant custu contu dae dae su babbu a su figgiu, dae prus
de chimechentos annos. Nanta ca una 'orta un omine erriccu de Tonara, su prus
erriccu de tottu sa idda, fut deasi erriccu chi no ischiat prusu inue nne
ponnere su dinare. Teniat in domo ischisorgios de nne prennere duos aposentos;
duos aposentos intreos.... e no ischiat prus comente faere po ammantare tottu
cussa gratzia poite no ischiat prusu inue dda ponnere. E non nn'arrennessiat de
dromire prusu, poite timiat chi cale si 
siat male intragnau nne dd'esset intrau a domo a intro 'e notte e nne
dd'esset furau tottu cussu bene chi haiat ammuntonau in tottu cussos annos,  unu pagu po abilesa sua e in bona parte po
mores ca fut fortunosu e deus dd'haiat aggiudau in tottus is affarios chi haiat
fattu, giranno su munnu comente haiat fattu fintzas  a tanno.

Ma
como, essenno torrau a domo e no essenno prus in fortzas po sighire a -annare
dae una banna a s'attera de su munnu, haiat detzidiu de si nne ibettare in sa
'idda inue fiat naschiu a si godire tottu su bene, bivenno che signoricu.

Ma
cun custu pentzamentu de calecunu chi esset potziu intrare a domo sua a nne ddi
furare tottu su bene fiat immalaidannosi; no nn' arrennessiat prus a pappare, a
dromire, a lassare sa 'omo sola, nemancu po essire a s'ortu a costau de
s'istradone...

Nemos
dd'haiat bidu prus, nemancu a sa funtana a si prennere una brocca de abba
frisca...

Una
notte de ierru chi s'araggia segaiat sa fatze, cuss'omine, chi tottus mutiant a
paralume "Tiu Brassolu", ca fut
sempere dromiu o a caschidos de sonnu  po
s'immarrimmentu de tottu ; in su 'isu calecunu ddi naiat ca po mantennere in
seguru tottu cuss'erricchesa issu depiat fraigare batteros orgios mannos
comente una ghenna, e depiat ponnere tottu s'ischisorgiu chi possidiat a intro
de custos battero orgios e ddos depiat carraggiare finas a su crobecu in d-unu
logu inue nemos ddos esset agattaos, in d'unu logu de Tonara chi ddi naraianta
"Tracullau"...

E
deasi Tiu Brassolu s'incras a
mignanu haiat detzidiu de faere.... Innanti de abreschere si fut' postu giai a
fraigare battero orgios mannos comente battero ghennas po nne ponnere tottu
s'erricchesa sua. Finia cussa fiana nne est istuppau erettu cun su carrettone
po nne leare is orgios fintzas a Tracullau..

Arribau
inie, e connottu su logu chi s'haiat bidu in su 'isu, Tiu Brassolu hait
cumentzau a lestru a ddos carraggiare....

Dd'haiat
fattu gianno attentzione ca una orta chi nn'haiat carraggiau is orgios, podiat
capitare de non si  nne arregordare prusu
inue ddos haiat  postos... E invetzes a
cantu hat accabbau non s'arremoraiat prus inue fiant is orgios.

"Comente hapo a faere como, ca non
m'arregordo prus inue funti is orgios cun su 'inare e is ischisorgios meos?!...
Gi dd'hapo fatta sa faina custu mignanu!
" Torraiat  a narrere disisperau po su chi ddi fut
capitau.

"Non
ddos hapo o a agattare prus...mal'hapat s'ora chi hapo giau conca a-i cussu
'isu! Custu est calecunu chi m'hat fattu unu fattorgiu... Cusu est unu frastimu
chi m'hant'ettau....Tanno deo, a innantis de Deus hapo a frastimare custa
sienda po sempere; e su primu chi po casu o po sorte mala dd'esset agattau...
si nn'hat depere iscutulare dae u frastimu meu. E chi ddi calat custu frastimu
a chie si oggiat chi siat  chi
nn'arrenneset a aperrere calecunu de custos orgios imentigaos, s'ischisorgiu si
camiet a s'istante in d-una ischissura de muscas matzeddas chi d'hant'a pugnere
e otziere...

Hat
passau prus de treghentos annos  dae
canno Tiu Brassolu e'est mortu po su dispraggere de s'haere imentigau su logu
inue haiat carraggiau tottu cussu 'inare 
in is terras de Tracullau. Calecunu , marranno cussas terras malefadas
inue cun suore de su coro bettaiant su trigu, cun d-unu cropu de marrone
haiat  segau unu de is orgios prenu de
monedas de oro. Derettu su frastimu de is muscas matzeddas est calau... e
cussas muscas maladiittas nn'haiant impestau tottu su logu, bettannosi a chie
attobiaianta olanno comenmte chi fessent ammacchiadas: animales e omines... In
sa 'idda de Tonara paret can ne fut calada una digratzia manna sa gente dae
tanno depiat connoschere po chimant'annos donnia male, miseria e pobertade...

Dae
sa die nemos s'est fidau prus a cricare s'ischisorgiu maleittu de Tracullau, po
sa timentzia de nne poder ischidare cuss'ischissura de muscas matzeddas...

Issas
parianta postas a s'appompiu po mirare cussu ischisorgiu chi su mere non
s'haiat potziu godire. Ma aberu chi ddu hat una giustitzia de Deus, comente non
si nn'hat potziu godire su mere, gasi non si nn'hat a podere godire nemos, po
cantu su munnu hat a 'urare...

Oe
prus nemos cricat s'ischisorgiu de Tracullau, s'ischisorgiu de Tiu Brassolu... ma tottus is taggios de
erbes chi tenent a passare in cussos trettos paret chi s'ammacchiente de sa
timentzia, poite isa bestia innanti de s'omine si inne agattat Ttiu Brassolu de s'essere potziu godire
cuss'erricchesa... Inie como s'intennet su morighignu de s'abba ebbia,
s'intennet, s'.abba de s'erriu chi ne calat in cuss'orroa.

Ma
non nne seus seguros chi cussu morighignu non siant is muscas matzeddas a giru,
prontas a difennere cussu ischisorgiu imentigau... Tottu podet essere, a su chi
nant is betzos de Tonara, medas nottes de s'ierru setzios a furriu in su fogile.





CONTOS ANTIGOS


Su maschinganna.

Una
'orta, da' ora da' ora, is pastores de Tonara fianta in sa pratza de Toneri
orrostinno sa petza, in d-unu fogu mannu chi pariat su fogu chi s'alluet po sa
die de Sant'Antoni e'su fogu e in Tonara finas po festare a Santu Trebestianu,
in su mese de ghennargiu.

Fut
giai iscuriganno a dae funnu de sa'adde non beniat perunu sonu. Is pastores nn'haiant appena accorrau is crabas e is
brebes in su cuile. Fut una die de ierru, de cussas
dies frittas de astrore e chiligia, de cussas nottes chi toccat a ibettare  accanta de su fogu chi no unu s'atteterat e
si marcoriat su samene de su frittu...

A
su ettu istetantis chi issos fianta cumentzanno a coginare sa petza, in cussu
fogu bivu e caente comente unu sole, cun ispidos longos comente matzuccs de
iscova, haiant incumentzau a intenner'oges chi no haiant intenniu mai
apremaria; boges de lamentu, tzunchios  e
tzerrios chi parianta calannonne is aeras...

Dae
pitzu de is montes, addeni, a s'attera parte de sa badde, paris cun su 'entu
cussas  boges arribbaianta fintzas a
issos, comente chi calecunu esset pragnenno o aggittorianno.

"A calo!, a calo!", s'intenniat dae
s'attera parte de su monte... "A calo! A
calo!...".
comente chi calecunu s'esset creffiu accostiare a-i cussu fogu
deasi allirgu po si caentare e po pappare unu cherriolu de cussa petza...

"Acco, pitzinne', "Acco'" pitzinne'"
s'intenniat ancora e atteros foeddos istramancosos chi is pastores no
nn'arrennesiant a cumprennere...

Cussos
pastores haiant connotu su bisognu, haiant passau frittu e connotu su famene de
sa gherra ma po fortuna issoro non ddi si mancaiat mai s'ite pappare... e issos
gi dd'ischianta ite cheliat  narrer a
ibettare comente eremitanos in cussos montes in s'ierru in dies de frittu e de
marcoriu o in s'istade canno sa caluraparet can ne siccat finas is perdas,
chena uggere ite pappare in sa sa bertula...

"E cala! E cala!"
arresponnianta a-i cussas boges pedidoras, is pastores, pentzanno chi cussos
omines a tzerrios de lamentu podiant'essere istragnos arribbaos dae addeni, chi
si fianta perdios in mesu de su boscu e chi cheliant a si pausare un'iscuta e a
si pappare unu bicculu de petza po si si prennere s'iscargiu..

Is
pastores tonaresos comente tottus is pastores de sa Barbagia fiant abituaos a
dividire su bene issoro fintzas cun is istragnos e a cumidare cale si siat
pressone ddis pediat a ddos aggiudare e a ddos arritzire.

Tanno,
a-i cussa resposta deasi gentile de ospitalidade, cussas umbras, battero umbras
nieddas hant avantzau cara a issos po si caentare unu a furriu de su fogu,
cussu fogu beneittu.....

Battero
fianta cussos omines, tres mannos e unu pitiu, ammantaos dae su cucuddu fintzas
a pese cun cuddos manteddos nieddos comente su pige, e in s'ora de faere sa
ruge, ddos hanta mutios issos, in sa presse de cussu apprettu... e nne fianta
giai arribaos.

Accanta
de su fogu cussas umbras non chistionaianta, e non arresponnianta a is
pregontas de is pastores, e issos appessamentaos de non s'esserente cumprennios
a pare cun cussos furisteros, haianta detzisu de ddos cumidare su matessi, a-i
cussa gena pobera, po pappare sa pagu cosa chi uggiant, cosa pobera ma
saboria...

Cuddos
omines faianta ebbia ca emo cun sa conca, ma ne s'ispoggiaianta po si
caentarente, e nemmancu foeddaianta... Faianta ca emo cun sa conca poite
cheliant a pappare ma non tenianta peruna gana de chistionare e nemancu de si
nne tirare cussos cuguddos dae conca po ammostare sa cara issoro...

"Hant a esseret assuconosos"...
pentzaiant is pastores sighinno a orrostire cussa petza saboria cun cussos
ispidos longos comente matzucos de iscova... 
"Giaieddis a pappare e a buffare
ca hant a essere sidios, mischinos
!", naraiat unu de is pastores prus
betzos, 'ardianno su fogu e sighinno a ortare cussos ispidos prenos de sa
gratzia de Deus.

Ma
su pastore prus mannu, ardianno su prus pitiu de cussos omines chi non
chistionaiant a perunu versu, si nn'est agattau 
ca... uggiat is pes de pudda...

"Pes de pudda... pes de pudda.. Est unu
maschinganna! Est unu maschinganna... Funti is dimonios,  est su tiaulu... eniu po nos si collunare
!"

Chentza
nemancu ddu-e pentzare duas bortas nn'hat colliu s'ispidu prus longu e caente
comente sa brasa su fogu si ddis hat passau in cussas caras maleittas...

"Baiosinne dae innoge dimonios chi non seis
atteros
!!" aboginaiat su pastore, frigannoddi s'ispidu caente in sa fatze,
in is costas e in is palas... "Su chi
hapo 'idu oe chi non torre a biere mai!, Mai!, maleittu su momentu chi bos haus
mutiu a bennere a innoge a accostiare a su fogu beneittudae Deus
!

E
istepetantis chi fut nanno cussos foeddos si faiat finas sa ruge...

Is
dimonios timenno cussos pastores inchietos si nne fianta giai annaos,
movennonne erettu a mesu de su boscu, inghelannonne comente umbras malas,
isparinnonn comente nues a parte de mignanu daghi incarat su sole...

Dae
sa die nemos ddos hat torraos a biere.. .E 
bosatteros...  chi intenneis oges
chi bos si mutinti, o calecunu chi  bos
si pedit  a pappare o a buffare... e non
chelet chistionare cun boso e non si chelet immantare, chi portat 'estiu unu manteddu
longu finas a pes..... sa primu cosa 'ardiaeddi is pese; podet essere a pes de
pudda... Podet essere su Maschinganna....

Podet
essere su Maschinganna!

 





 


—————


Tag

La lista dei tag è vuota.